Voegwerk bij monumentale panden: waar moet je op letten?
- Henkdirk van der Veen
- 11 dec 2025
- 2 minuten om te lezen
Het voegwerk van een monumentaal pand is meer dan een afwerking. Het bepaalt het aanzicht, beschermt het metselwerk en vertelt iets over de bouwperiode. Wie een monument wil laten restaureren, merkt al snel dat voegwerk een vak apart is. Verkeerde keuzes kunnen schade veroorzaken of juist de historische waarde aantasten.
In deze blog lees je waar je op moet letten als je het voegwerk van een monument wil laten herstellen of vernieuwen.
1. Kijk eerst naar de staat van het bestaande voegwerk
Voordat iemand aan de gevel komt, moet duidelijk zijn wat er precies mis is. Let op:
Voegen die verpulveren of eruit vallen.
Scheuren langs stenen of kozijnen.
Witte uitslag (uitbloei / zoutvorming).
Steen die vochtig blijft of afbrokkelt.
Een eenvoudige test is met een sleutel over de voeg krassen. Brokkelt hij meteen af, dan is de voeg op.
2. Herken het originele voegtype
Bij monumenten geldt: herstellen zoals het bedoeld is. Er zijn verschillende historische voegstijlen, zoals:
Snijvoeg
Knipvoeg
Daggestreken voeg
Platvolle voeg
Elke stijl past bij een andere bouwperiode. De juiste voeg bepaalt niet alleen de uitstraling, maar ook hoe water wegloopt en hoe de gevel ademt. Een moderne voeg kan soms letterlijk verkeerd āwerkenā voor een oud pand.
3. Gebruik geschikte materialen
Monumentale gevels zijn vaak gemetseld met zachtere bakstenen en kalkgebonden mortels. Een harde cementmortel, zoals die bij nieuwbouw gebruikt wordt, kan grote schade veroorzaken. Denk aan:
scheuren
kapotte stenen
vochtophoping
Bij monumenten wordt meestal gewerkt met kalkmortel. Dat materiaal is flexibel genoeg en laat vocht door, zodat de gevel gezond blijft.
4. Let op kleur en structuur
De kleur van de voeg bepaalt meer dan je denkt. Een te donkere of te lichte voeg kan de hele gevel uit balans brengen. Ook de korrelgrootte en structuur van de mortel moeten kloppen.
Bij een goede restauratie wordt de kleur gematcht met een klein proefstukje. Pas als dat akkoord is, gaat men verder.
5. Hakwerk moet voorzichtig gebeuren
Het verwijderen van oude voegen is precisiewerk. Bij monumenten mag de steen niet beschadigen. Daarom wordt vaak met de hand uit gehakt in plaats van met machines. Dit is langzamer, maar veel veiliger.
Let erop dat de aannemer of restauratiespecialist ervaring heeft met monumenten. Dat scheelt later veel problemen.
6. Ademend vermogen blijft belangrijk
Een monument moet kunnen ademen. Vocht moet weg kunnen door de voegen en stenen heen. Als het voegwerk te hard of te dicht is, blijft vocht zitten en ontstaan vorstschades en schimmel.
Goede vakmensen letten niet alleen op uiterlijk, maar ook op de bouwfysica achter de gevel.
7. Vraag altijd om referenties
Restauratie is specialistisch werk. Vraag daarom altijd:
eerdere projecten van vergelijkbare monumenten
fotoās van voor en na
welke mortels en technieken gebruikt worden
Monumentenzorg of de gemeente kan soms ook advies geven over erkende restauratoren.
Conclusie
Voegwerk bij monumentale panden vraagt om kennis, aandacht en respect voor het originele gebouw. Wie goed kijkt naar de staat van het bestaande werk, kiest voor de juiste materialen en werkt met een vakman die ervaring heeft met monumenten, krijgt een gevel die weer tientallen jaren mee kan.
Opmerkingen